Похара хотыг аяллын төлөвлөгөөндөө заавал оруулаарай…

Монголоос саяхан нэг газар байгаа хотынхоо талаар танилцуулсан нэвтрүүлэг хийх үү хэмээн асуулаа. Эхэндээ “тэгье” гэж зөвшөөрчихөөд ирүүлсэн хэдэн асуултанд нь хариулав. Бичихэд гайгүй байсан хэрнээ цөөн секундэд багтааж дүрсжүүлнэ гэдэг амаргүй байсан тул хэлсэн амнаасаа буцчихсан юм. Үнэндээ “Анхны нэвтрүүлэг байх болно” гэхээр нь тэрхүү том хариуцлагаас зугтаасан хэрэг л дээ.

Тэгээд энэ Похара хотын талаар бэлдсэн хариултуудаа дэмий дарж өнгөрөөснөөс блогоороо ч болов дамжуулан бусдад хүргэх нь зөв санагдана.

Балба улсад ирсэн л бол энэ хотоор заавал ороод гараасай гэдгийг сар орчим болох хугацаандаа харлаа, ойлголоо, мэдэрлээ.

Тиймээс, Похара хотод яагаад заавал ирэх хэрэгтэйг доорх хариултуудаас олж авна байх.

Газар нутгийн хэмжээгээр Балба улсын хамгийн том төдийгүй “аялал жуулчлалын нийслэл” гэгдэх энэ хот нийслэл Катмандугаас нь баруун тийш 200 километрт дэлхийн хамгийн өндөр 10 уулсын 3-ынх нь (Dhaulagiri, Annapurna I, Manaslu) хаяаг дэрлэн оршино гэхээр уулчид, алхагчдад бол жинхэнэ диваажин байгаа биз..

20170924_090948.jpg

Аннапурна нурууны цаст оргилууд.

Ганцхан уул гэлтгүй 7-10 хоногийг уйдахааргүй өнгөрөөчих зүйлс олон бий. Тухайлбал, дугуй түрээслээд нутгийн айлуудаар зочлох, шүхрээр хөөрч орчныг тольдох, завиар хөвөх, халуун рашаанд орох, янз бүрийн агуй, хүрхрээг сонирхох, дэлхийн энх тайвны суварга, олон улсын уулын музей гэх мэтээр цагийг зугаатай өнгөрөөж чадна, санаа зоволтгүй..

20170926_092325

Дэлхийн энх тайвны суварга

Нөгөөтэйгүүр биеийн хүчний иймэрхүү элдэв янзын дасгал, хөдөлгөөн хийхгүйгээр зүгээр л нуурын эргээр алхаж амттай хоол, ундаар махан биеэ эрхлүүлэхээс гадна иог, бясалгал хийж сэтгэл санаагаа цэгцлэх сонголтууд ч бий. Ийм байдалд нь татагдсан шинжтэй аялагчид ч харагдана.

20171109_142121.jpg

 

За тэгээд жаахан “галзуу”-дуу юмуу урлагийн авьяастай бол баар, рестаронд ч ажил хийж дөнгөхөөр юм.

Хэзээ ирэхэд хамгийн тохиромжтойг нь сонирхвол 10 сараас 11 сарыг дуустал гэнэ. Өөрийн туршлагаас харахад үнэн ч юм шиг байна. Анх 9 сарын 20-доор ирэхэд борооны улирал нь бүрэн дуусаагүй, ер нь халуун байсан. Өдөртөө нэмэх 30 хэмтэй. Харин энэ удаа 10 сарын сүүлээр ирэхэд тэгтлээ халуун биш, өглөө оройдоо биеэ далдалсан хувцас өмсөхүйц, өдөртөө яг таарсан сайхан температуртай болчихсон байх жишээтэй. Ийм байдлаар намрын улирал сайхнаас гадна энэ саруудад Балба улсын үндэсний гол баярууд нь (Dashain, Tihar) тохиох учраас нэг сумаар хоёр туулай оночихно.

20170924_095553

Дашэнь баярын нэг хэсэг болох савлуур..

Харин хаврын улиралд ирэхээр бол 4, 5 сарыг гэх юм билээ. Дараа ирэхдээ энэ улиралыг сонгож харьцуулж үзэх бодолтой.

Балба улсын хамгийн үнэтэй хот гэгддэг ч дэлхийн дундажтай харьцуулахад маш хямд. Тухайлбал, байрлах газар хоногийн дунджаар 5-7 долларт амархаан олдчихно. Бүр хямд ч байна, дэн буудлын нийтийн өрөө 3, 4 долларт асуудалгүй.

Хамгийн гол нь нуурын хөвөө, уулын хормойд замын хөдөлгөөн, түгжрэл гэдгийг мартам байрлал нь үнэхээр гайхалтай.

 

20171105_093441

20171112_072554 - Edited.jpg

Похара хотод жуулчдын ирдэг гол цэг Фиво нуурын зүүн хойд хэсгээс авсан зураг

20170922_162715.jpg

Мал амьтан хөлхөлдсөн гудамжны байдал..

20170921_164850 (1).jpg

Фиво нуурыг тольдсон дэн буудлууд..

Хоол ундны хувьд ч мөн өөлөх юмгүй. Юу ч идмээр санагдсан бүгдийг олох боломжтой, амт сайтай, үнэ хямд, чанар ч боломжийн.

Монгол хоолны газар хүртэл байна гээч..тэгээд кофе, кейк гээд л ер нь бүгд байна даа байна. Цагаан хоолтнуудад ч өргөн сонголттой.

20170921_155013.jpg

3-5 доллараар иймэрхүү маягтай хооллочихно.

20171110_153638.jpg

4 долларын амттан

Нэг зүйлийг анхааруулахад энэ бол Похара хот нь тэр чигтээ биш. Хотынхоо төвөөс 3-5 километрийн гадагш байх жуулчдад зориулагдсан цэг “Lakeside” гэж нэрлэнэ.

Катмандугаас агаар, газрын алинаар ч ирж болно. Ихэнхдээ газраар ирдэг юм билээдээ..8-9 цагийг л зарцуулна, 600 рупи буюу 6 долларын тасалбартай.

Такси тохиролцоод явчихна. Жишээ нь: автобусны буудлаас нь нуурын хөвөө оръё гэхэд 10 мин давхих газарт 300 рупи гэж байсан. Нийтийн тээврээр нь ч үйлчлүүлж болно. Нэг удаа суухад 15 рупи гэнэлээ, манайхаар 350 төгрөг.

Хэлэнд санаа зовох бараг шаардлагагүй. Олонтой харьцдаг үйлчилгээний газруудын хүмүүс нь боломжийн англи хэлтэй, хэрэндээ ойлголцчихно.

Нутгийн хүмүүсийн амьдрал маш эрт эхэлнэ. Өглөө гүйх гээд 6.30-д гарахад гол замын дагуух хоол унд, худалдаа үйлчилгээ эрхэлдэг хүмүүс тоос шороогоо арилган, арц хүжээ уугиулж, ус цацан тухайн орчноо чийгшүүлээд гудамжаа хамжин цэвэрлэчихнэ.

Тэгээд 7 цаг гэхэд өглөөний унд уух газрууд онгойчихдог нь мөн нэг давуу тал.

За тэгээд заавал ирээрэй энд..мянга сонсохоор нэг үз гэдэг дээ…

Би хичнээн сайхан хэлж яриад та өөрөө л ирж үзэхгүй бол хэрэггүй ш дээ.

 

 

 

Advertisements

Гэгээрсээн…

Похара хотод ирээд аль хэдийн 16 хоночихжээ.

Саяхан эгч маань “яагаад өөр тийшээ явахгүй байгаан, наанаа амьдрах нь уу?” гэж асуусан юм. Нээрээ ч “амьдрах нь уу?” гэлтэй удчихлаа..уг нь үүргэвчтэй аялал хийж яваа хүнд нэг газраа дахин давтан ирээд ийн удах тохиолдол тун ховор байдаг л даа.., нутгийн залуу юмуу бүсгүйд сэтгэл алдарчихаагүй л бол.

Харин энэ удаа бол миний хувьд өмнөх аялалууд шигээ цор ганцаараа явж байгаа биш болохоор яалт ч үгүй дэргэдэх хүнийхээ санал бодлыг харгалзан хамтын шийдэлд хүрэхээс өөрцгүй байдалтай яваа.

Тиймээс, заримдаа тэрхүү “ганцаараа” явахын эрх чөлөөгөө үгүйлнэ гээч…гэхдээ сайн анзаарах юм бол нас насны онцлог гэж байх шиг. Гурав, дөрвөн жилийн өмнө бол ийнхүү хоёулаа явна гэдгийг төсөөлдөггүй. “Ерөөсөө л ганцаараа яваад байя”, “болж байна”, “сайхан байна”, “хэнээр ч дутахгүй”, “эрчүүд цаашаа” гэх маягаар насыг ингэж барна шахуу юм боддог байлаа.

Яагаад ийнхүү эсрэг хүйстэндээ хандсан сонин дөлсөн, бассан, дургүйцсэн гэмээр хандлагатай болчихсоноо ойлгодоггүй юм. Уг нь бол миний аль ч насанд эрчүүдийн зүгээс үлдсэн элдэв хар бараан толбо байхгүй л дээ. Хэрвээ энэ Балба улсад төрж өссөн бол эмэгтэйчүүдийг үхэр малнаасаа дорд үздэг уламжлалт зан заншил, мухар сүсэгт нь эсэргүүцлээ илэрхийлэхдээ ийн загнаж магадгүй. Гэтэл Монгол улс бол харьцангуй гайгүй ш дээ, гэр бүл маань ч гэсэн аав, хоёр ах, нэг эрэгтэй дүү бүгд л ээжийн харцанд өссөн гэхэд болмоор..

Одоо ийнхүү эргэн харахад тэр “айдас” өөрийгөө л бүрэн таньж мэдээгүйтэй холбоотой байсан мэт санагдана. “Би хэн билээ?”, “юу хийх гэж ирэв?”, “миний амьдралын зорилго юу билээ?”, тэгэхээр “надаас бусад нь?” гэх мэт асуултанд бүрэн гүйцэт хариулж чадаагүй учраас гадны юм бүхнээс айх болон өөрийнхөө хүчийг бусдаас давуулан дөвийлгөн мэдрэхийг хүсдэг мэт байсан. Мөн аливаа зүйлд маш өөнтөгч, шүүмжлэлтэй хандана.

Харин одоо бол хэн нэгэнтэй хамт байлаа ч сэтгэл хангалуунаар өөрийгөө “зугаацуулаад” байх зүйлсээ зохицуулчих ухаанд суралцах янзтай. Өөрт юу хэрэгтэйг мэддэг хойно хэдүүл байх нь тийм ч чухал биш болчих..

Үүгээр юу хэлэх гээд байна гэхээр хүн хамгийн түрүүнд жинхэнэ өөрийгөө олох хэрэгтэй юм байна. Хэдэн насанд байх нь хамаагүй, зүгээр л бусдаас хамаарахгүй, бусдын нөлөөнд автахгүйгээр дотроосоо аз жаргалаа амталж чаддаг болох цаг үеийг хүлээх. Тэгсэн цагт хаана ч, хэдийд ч сэтгэл хангалуун байж чадна. Түүнээс биш энэ дэлхийн хаана ч диваажин гэж байхгүй, бурхан ч гэж байхгүй. Харин сэтгэлээ тогтоож чадсан газар бүхэн диваажин байх боломжтой, өөрийгөө олсон цаг мөчөөс хойш хүн бүр өөрөө өөртөө бурхан болно.

20170926_094415.jpg

“Ганцаараа л яв” гэж ятгадаг хүн чинь юу болов гэж гайхаж байвал маргааш очих газрынхаа хүчинд автан ийнхүү”аягүй” гэгээрлийн маягтай үгс унагачих шиг боллоо. Эрхэм уншигчид та бүхэн тэгээд хэрэг болохыг нь шүүрдэж аваад санаа оноогоо мөн хуваалцана биз ээ..;)

Би нь шинэ газраас сонин сайхан мэдээлэл хуваалцахыг тэсэн ядан хүлээж байна. Түр баяртай! Хайртай шүү…бүгдэд нь.

2017 оны 11 дүгээр сарын 12-ны Ням гараг

Хайр гэж юу вэ?

2017 оны 11 сарын 7-ны Мягмар гараг. Балба улсын Похара хот..

Уншиж буй номын маань гол дүрийн баатрын төрсөн өдөр нь өнөөдөр юм байна. Интернэт, ялангуяа нүүрномын нэг чухал давуу тал нь дэлхийг үнэхээр хавтгайруулж чадаж байгаа явдал. Аль 30 жилийн өмнөх тив алгассан дурлалын түүхийг гуравдагч орны би гэдэг саваагүй нөхөр сонирхон шохоорхсоор өгүүлэгч эзэнтэй нь өдөр тутмын найзууд аятай болчихдог. Үнэхээр гайхалтай гэхээс өөр юу гэхэв.

Эрх чөлөөний орон гэгддэг АНУ-д төрж өссөн, дээд боловсролтой, феминист үзэлтэй бүсгүй, хаанаас ирснийг нь ч мэдэхгүй хэрнээ өтгөн хөмсөг, дүрлэгэр нүд, зузаан уруул, боровтор царайтай нэгэн залууд харц унагасан нь энэхүү төрсөн өдрийн эзний эцэг нь болжээ.

Энэ залууг мэндлэхээс жил гаруйн өмнө тэр хоёр Стэнфордын Их сургуульд танилцсан гэнэ 1985 онд. Намайг ч төрөөгүй байхад гэсэн үг. Тэгэхээр би яагаад ийнхүү тов тодорхой яриад байна вэ гэвэл тэрхүү Америк эмэгтэйн өөрийнх нь бичсэн “While the Gods were sleeping” нэртэй номыг эхлүүлээд явж байгаан.

20171110_125039.jpg

Тун сонирхолтой бүтээл, маш энгийн бичигдсэн, уншихад амар, ойлгоход хялбар тухайн үеийн Балба улсын нийгэм, анги давхарга, амьдрал ахуй, шашин, соёл, уламжлалт шүтлэг, мухар сүсэг, гэрлэлт, төрөлт гэх мэтчилэн бүх л асуудлыг дотор нь орж гадны хүний нүдээр, антропологич судлаачийн харцаар сонжиж, өдрийн тэмдэглэлийн хэв маягаар бичсэн нь тун их таалагдаж байна.

Зохиолч бодит дүр төдийгүй “газрын мухар” гэхүйц Балба улсад гаднаас бэр болж буусан анхны хүн байсан учраас “одоо ямар байгаа бол?” гэх сонирхолд хөтлөгдөн гүүглээр хайж, фэйсбүүкд найзууд болоодохсон юм.

Эм хүйстнийг үхэр малнаасаа ч дорд үздэг мухар сүсэгт уламжлалтай энэ газарт 30 жилийн өмнөх нөхцөл байдал одоогийнхоос ч дор байсан юм билээ. Гэхдээ Elizabeth Enslin гуай сэхээтэн айлд ирсэн нь азтай. Гэрийн эзэн л эхэндээ гар хүрсэн будаанаас нь хүртэл идэхгүй зэргээр маягладаг байснаа сүүлдээ хүлээн зөвшөөрдөг. Харин гэрийн эзэгтэй бол албан ёсоор бичиг үсэгт тайлагдаагүй хэрнээ “Боловсрол л хамгийн чухал зүйл тиймээс эмэгтэйчүүд бид нар уншиж, бичиж сурах ёстой. Тэгж байж л дарлагдлаас өөрсдийгөө чөлөөлнө” гэсээр тосгоны охид, эмэгтэйчүүдээ цуглуулан хичээл заалгаж, асуудлаа ярилцдаг болгон, бүр анх удаа “эмэгтэйчүүдийн баяр”-ыг тэмдэглэх зэргээр үргэлжилсээр нийгмийн хөдөлгөөн болоход түлхэц болсныг уншихад үнэхээр бахархууштай.

Хайр дурлалдаа хөтлөгдөж хоёр тивийг холбосон зохиолчийн амьдралыг сонирхвол төрсөн өдрийн эзнийг 6 нас хүрэхэд нь салцгаасан гэнэ. Харин одоо бол зохиогч маань Орегон мужийн зүүн хойд хэсэгт хөдөө нутгийн сайхан байгальд зохиол бүтээлээ туурвин аж төрдөг бололтой харагдана. Эр эм байтугай эрүү толгой ч салдаг жамтай энэ хорвоод юунаас болсныг нь мэдээгүй ч гэлээ нийгэм, соёлын ялгаанаас шалтгаалсан байх л гэж таамаглах юм.

Тийм бол “хайр сэтгэл гэж юу вэ?” хэмээн гайхах зэрэгцэнэ.

Эх үрийн хайр л урвашгүй, дундаршгүй, хөршгүй, няцашгүй үнэнч мэт. Харин эр, эмийн хайр ийм байх боломжгүй гэж үү?

Өдрийн тэмдэглэлийн нэг хэсгээс…

2017 оны 11 сарын 8-ны өдөр, Лхагва гараг. Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Балба Улсын Похара хот. 

Байрлаж буй газрынхаа дээврээс эргэн тойрныг тольдох сайхан байдаг юм. Ялангуяа нар жаргахын өмнөх тэр нэг сонин тоостой ч гэмээр шаргал туяанд орчны юмсын өнгө үзэмж улам ч тодрох шиг болно.

Өдрийн хоолны дараах хуваарийнхаа дагуу хэрэлдсэн аятай хоёр тийш харан сууж өөр өөрсдийн дуртай кино, бичлэгээ үзэж, интернэт ухах зэргээр хэн хэндээ огт хамааралгүй байх эрх чөлөөгөө эдэлцгээнэ., заримдаа хальт харахад манай хүн боксын тулаан юмуу хутга, сэлэм, нум сум гэх мэтчилэн “За Чимэд минь болгоомжтой л байгаарай!” гэж өөртөө анхааруулам бичлэг, зураг үзэж харагдана. Би болохоор аялал, адал явдал дагнасан кино, баримтат нэвтрүүлгүүд үзэнгээ чанга, огцом хөдөлгөөнтэй сүүлийн үеийн транс аянуудыг сонсчихно.

Энэ нь хэсэгхэн хугацаа л даа, 2-3 цаг л үргэлжилнэ.

Тэгээд биеийн чилээгээ гаргангаа цэвэр агаар амьсгалж гадаад ертөнцтэй хөл нийлүүлэхээр татдаг юмаа аван дээвэр лүү зүглэнэ.

Дээрх жишгээр түрүүхэн гадаа сууж байтал хажуу байшингийн дээвэрт 2 залуу, 1 эмэгтэй дундаа нэгэн ямаа хийчихсэн “гаргах” гэж байгаа бололтой харагдлаа. “Яаж төхөөрдөг юм бол?” гэх сонирхол хөдлөн хараа салгалгүй ажиглав. Тэгтэл 2 залуугийн 1 нь тохой хэрийн урттай хутгаар толгойг нь цавчаад хаячихав. Эмэгтэй нь барьж байсан хөнгөн цагаан хувингаа тасарсан толгойн оронд барьж их биеийг нь тонгойлгон цусыг юүлж авлаа. Гэвч ямаа бүрэн гүйцэт үхээгүй мэт сүүл нь шарвагнан, бие нь татганаад л байх. Тэгснээ цусыг нь бүрэн ч дуусгалгүй савируулсан чигээр газарт чирэн тэрүүхэн буланд тавьчихаад, эмэгтэй нь асгарсан цусан дээр түмпэн түмпэнгээр ус асгах ажилд ухасхийлээ.

Монголчууд хонь ямаагаа өрцөөр нь гол судсыг нь таслан хэдхэн секундын дотор нам болгочихдогоос тэс өөр аргаар тухайн амьтнаа маш их тарчлаасан болхи аргаар гаргах нь таалагдсангүй.

“Ямар удаан юм бээ” гээд ундууцсан байдлаа илэрхийлтэл Эми “танайх хонийг маш цэвэрхэн янзалдаг шүү, газарт ганц ч цус тусаахгүй шахам. Монголчууд ийм байдлаар малаа гаргадаг бол ч хэцүүднээ..нэл цус” гэхээр нь “тэгэлгүй яахавдээ манайх чинь хэдэн мянган жил мал ахуйгаараа амьдарч ирсэн юм хойно эдгээр жилд ганцхан удаа нэг ямаа гаргаж иддэг газар тариалангийн нөхдөөс хол тасархай байх нь аргагүй ээ” гэж бодов.

Цаг хугацаа бүхнийг харуулнаа гэж юутай үнэн бээ…

Эверестийг зориход хэрхэн бэлтгэж, хэдэн төгрөг төсөвлөх вэ?

Юуны түрүүнд миний бие Эверестийн оргил болох 8850 метрийн өндөрт гараагүй шүү гэдгийг дахин сануулмаар байна. Зарим нэгэн хүмүүс намайг тийшээ гарсан гээд ирээдүйг зөгнөөд байх шиг харагдсан. Үүнд буруу байхгүй л дээ, надад ч гэсэн сайхан байгаа юм чинь…

Гэхдээ, аливаа зүйлийн талаарх мэдээлэл ил тод, олон нийтэд нээлттэй байх тусмаа бусад ижил сонирхолтой хүмүүст хүсэл мөрөөдлөө биелүүлэхэд нь дөхөм байдаг учраас өөрийн явсан тухайгаа илүү дэлгэрэнгүй хүргэх нь зүйтэй санагдана.

Тэгэхгүй бол нэг хэсэг нь “өө тэр Эверест рүү чинь зүглэхэд тоймгүй их доллар шаарддаг юм гэсэн ёстой бүтэхгүй тэр их мөнгийг хаанаас олохов” гээд бууж өгсөн байдалтай санаа алдахад, зарим нэг нь миний энэхүү зургийг харчихаад “энэ турьгүй хүүхэн нүцгэн шахуу оччихсон байхад би бол хэдийд ч явчихна” гэх зэргээр андуу ташаа мэдээлэлтэй болчихвий гэдгээс сэргийлэх зорилготойгоор энэхүү бичвэрээ оруулахыг хүслээ.

Тэгэхээр, хамгийн эхний “үнэн” бол би энэ удаа дэлхийн ноён оргил болох Эверест рүү гараагүй. Зөвхөн үндсэн отогт нь очсон. Тэр нь 5364 метрийн өндөрт оршдог юм билээ.

20171018_102224.jpg

Эверестийн үндсэн отог, 5364 метрт

Дараагийн “үнэн” бол байнга ийм хагас нүцгэн яваагүй юм аа. Тэнгэр хангай ивээсэн мэт сайхан нартай, нүдэнд торох нэг ч үүлгүй гайхалтай өдөр тохиосон ч гэлээ далайн түвшнээс дээш 5000 гаруй метрийн өндөрт ямар ч чийрэг, зоригтой хүн ингэж явахгүй гэдгийг та бүхэн ойлгож байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Тэгэхээр яасан байх нь уу?

20171018_104417.jpg

Үндсэн отгоос оргилыг ширтэн суугаа нь…

“Намар даарах сайн” гэх эрт урьдын эцэг өвгөдийнхөө үгийг санасан байхгүй юу даа..хэхэ. Уул шугамандаа бол иймэрхүү байдалтай очсон гэсэн үг. Энэ өдөр 10 дугаар сарын 18 байсан юм. Тэгээд өөрийн туршлагаас харахад ийшээ ирэх хамгийн тохиромжтой цаг үе нь “аравдугаар сар” гэж харсан, ялангуяа сарын эхнээс төгсгөл хүртэл маш тохиромжтой.

Харин одоо, Эверестийг зүглэхээсээ өмнө ямар бэлтгэлүүдийг хангах хэрэгтэйг хэлж өгье.

Дэлхийн дээвэр болсон Гималайн нуруу Пакистан, Энэтхэг, Балба, Хятад (Төвд), Бутан, Мьянмар гэх улсуудын хойд хэсгээр 3000 орчим километр үргэлжлэн, заримдаа бүр Вьетнамын Фансипан уулыг энэ нурууны төгсгөл ч гэж үзэх тохиолдол бий. Харин эдгээрээс Балба, Хятад хоёр улсын хилийн уулзварт хамгийн өндөр цэгүүд нь тогтсон байх. Ялангуяа өнөөгийн Балбын нутаг дэвсгэрт 8000 метрээс дээш өндөртэй 8 оргил байна. Дэлхийн бусад 200 орчим улс оронд 7000 шүргэсэн оргил ч ховор байхад яагаад ийм харьцангуй байгаа юм бэ гэж сонирхож байвал өөрийн хэмжээнд мэдэж авснаа цухас хуваалцъя.

Одоогийн Гималайн нуруу тогтсон хэсгүүдэд 400 сая орчим жилийн өмнө нэлдээ ус байжээ. Тодруулбал, Тэдис (Tethys) нэртэй тэнгис байсан гэнэ.

20171101_103325_001.jpg

Тектоникийн хавтангууд салж буй байдал..

Тэгээд энэхүү зурганд үзүүлсэн байдлаар тэр олон сая жилийн өмнө тивүүд хуваагдан ийш тийшээ нүүж эхэлсний нэг нь Энэтхэг хойшоо явж Азитай нийлэхдээ хоёр хавтан мөргөлдөж Гималайн нурууг үүсгэсэн байна. Ийм олон сая жилийн өмнөх явдал гэхээр итгэхэд бэрх байгаа биз..

Тэгэхээр тэрхүү тэнгис байсан гэдгийг нотлох баримт Эверест болоод тус нурууны орчмоос олдох чулуужсан дун хясаа, уулсын тогтоц, судал болон бусад холбогдох зүйлстэй харьцуулан судалсны үндсэн дээр ийнхүү үздэг байна. Хамгийн залуу гэгддэг энэ нуруу байнгын хөдөлгөөнд оршдог бөгөөд жилд дунджаар 2 миллиметрээр өндөрсөж байдаг гэнэ. Үүнийг энгийнээр тайлбарлавал Энэтхэг улсын газар нутаг байнга л хойшоо тэмүүлж байдаг гэсэн үг юм.

Дахин нэг зүйлийг сануулахад миний хэрээс хэтэрсэн энэхүү мэдээллийг “Олон улсын уулын музей”-гээс олж авсан юм шүү. Тиймээс мэдээллийн үнэн бодит байдлыг би хариуцахгүй болно. Хэхэхэ…харин Похара хотод ирвэл энэ музейгээр заавал зочлоорой. 

За одоо, яг өөрийн биеэр туулсан бодит мэдээллийг өгье.

Эвэрестийг зүглэхээсээ өмнө юу юу бэлдэх вэ? 

Хамгийн түрүүнд хэрхэн очих вэ гэдэг чухал. 

Эверестийг 2 талаас нь харах боломжтой. Нэг нь миний явсан замаар Балбын талаас өмнө зүгээс нь. Нөгөөх нь Хятадын талаас хойноос нь. Миний бие яагаад заавал өмнө зүгээс нь дайрах болсон бэ гэхээр 1-т: Төвдийн өөртөө засах орон руу аялал хийхэд заавал тусгай зөвшөөрөл авч групп аяллуудад хамрагддаг гэж сонссон учраас үүнийг хүсээгүй. 2-т: Хамт явах хүнд маань Хятад руу нэвтрэхэд виз шаардагдлаа. Тэр нь тун ярвигтай байсан юм.

Тиймээс Тайландын нийслэл Бангкок хотоос Балба улсын нийслэл болох Катмандуд агаараар ирсэн. Би өөрөө тасалбараа аваагүй учраас ямар үнэтэй байсныг тодорхой хэлж мэдэхгүй байна. Харин гүүглээр хайж үзэхэд 200-400 долларын хооронд харагдана. Тэгэхээр, энэ бол тухайн аялагчийн шийдэх асуудал.

Харин дараагийн мэдэх хэрэгтэй зүйл бол тухайн улс руу орох зөвшөөрөл болох ВИЗ

Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Балба Улс руу орохын тулд Монгол улсын иргэнд виз шаардагдана. Би өөрөөрөө жишээлэхэд, 3 сар буюу 90 хүртэл хоногийн визийг 100 доллараар онгоцны буудлаас нь авсан. Харин бусад сонголтуудыг нь дуулгахад: 15 хүртэл хоног бол 25, 30 хүртэлх хоног нь 30 ам.доллар гэж байсан.

Энэ дашрамд тус улсын гадаад бодлогын чиг хандлагыг сонирхуулахад,

  • Энэтхэг улсын иргэд чөлөөтэй зорчихоос гадна Балба улсын иргэн болохыг хүсвэл ямар ч бичиг баримт шаардагддаггүй юм байна.
  • Сири, Ирак тэргүүтэй дэлхийн халуун цэгүүдээр тэргүүлүүлсэн Камерун, Эфиоп, Гана зэрэг Африкийн “сахилгагүй” хэдэн улсын иргэд Балба улсад газардахаасаа өмнө виз мэдүүлэх хэрэгтэй гэнэ.
  • Өмнөд Азийн Бүс нутгийн Хамтын ажиллагааны Нийгэмлэг (SAARC)-ийн гишүүн 6 улсын иргэд жуулчлах зорилготой бол 30 хүртэлх хоногийн визийг хураамжгүй авах.
  • Хятад, Хонконг, Макаогийн иргэд амарч, аялахаар ирж байгаа бол виз авах шаардлагагүй.
  • Бразил, Хятад, Орос, Тайланд улсын албан пасспорттой иргэд виз хүсэх шаардлагагүй гэнэ. (Заримдаа ийнхүү мэргэжлийн өвчин хөдлөөд “гадаад бодлого модлого гээд хадуурчдийн, өршөөгөөрэй..;))

За ийнхүү Балба улсад хөл тавьчихлаа. Одоо яах вэ, хаачих вэ? гэдэгт хариулт авахыг хүсвэл үргэлжлүүлэн уншаарай..

Катманду бол үнэн замбараагүй хот. Ер нь олон удаа ирэх газар биш. Гадныхны очдог цэгийг Тамель (Thamel) гэх “төөрдөг байшин” гэчихмээр олон салаалсан чиглэлтэй, жуулчдад зориулагдсан үйлчилгээний газрууд төвлөрч хөл толгой нь мэдэгдэхгүй шахам бужигналдсан дүүрэг. Онгоцны буудлаас шууд таксинд суух хэрэгтэй. Ачаагаа аваад гарах хаалга руу явах замд таксинд суулгаад өгөх үйлчилгээ их амар. Очих буудлынхаа хаягийг үзүүлбэл мэдэх жолоочид нь хүргээд өгнө. Тамель хүртэл 700 рупи гэсэн, энэ нь 7 доллартай тэнцэнэ. 1 ам.доллар 1рупи.

Тамельд очоод байрлах газраа бол очихоосоо өмнө эндээс захиалчихвал тун зүгээр. Тэгээд хаягаа үзүүлэн таксинд суучихад яаж ийгээд л хүргээд өгчих нь сайхан.

Катмандуд хамгийн ихдээ 3 хоноход хангалттай. Үүнээс олон хоновол галзуурна…ккк..арай ч дэндүүлчихэв үү гэхдээ л цагийг илүү өнгөрүүлчихмээр гайхалтай байгаль зөндөө байхад ийм тоос шороотой орчинд удаж хайран цагаа дэмий үрчихвэл харамсана.

Тиймээс үндсэн зорилго болох Эверестийг зорих нь ээ дээ?

Яг тийм..шууд явах хэрэгтэй.

За тэгэхээр хэд хоногийн виз авснаасаа үүдэн Эверест рүү ямар унаагаар явах уу гэдгээ шийднэ. Сарын виз авсан бол 15 долларын үнэтэй автобусаар явахыг зөвлөх байна. Учир нь, Салери (Salleri) гэдэг газар 14 цаг явж хүрэх ядаргаатай ч гэлээ тасралтгүй 13-15 хоног алхаж өөрийгөө сорино гэдэг бол гайхалтай хугацаа. “Юун гайхалтай гэж..ядарч үхнэ биздээ?” гэвэл “тэр үнээн, аймшигтай ядрах үе зөндөө таарсан, ялангуяа эхний 3 хоногт”. Харин явах тусмаа бие дасаад, хөнгөрөөд ирэх нь сайхан. Тэгээд энэ олон хоногт 2300 метрээс 5000 хүртэл өгссөөр үндсэн цэгүүддээ ирэхэд тэгтлээ амьсгаадаад байхааргүй бие дасчихдаг юм билээ. Энэ нь л хамгийн чухал давуу тал болсон. Катмандуд гутал авсан дэлгүүрийн эзэн “энэ алхалт бол тэмцээн биш амралт учраас эргэн тойрны байгалиа ажиглан удаан явах хэрэгтэй” гэсэн нь үнэн байсан. Үнэхээр сайхан орчин.

This slideshow requires JavaScript.

Нөгөөтэйгүүр хоног давчуу бол 45 минут нисэж Лукла гэх газар очоод, тэндээсээ үндсэн отог хүртэл 7-9 хоног алхаж болно. Онгоцны тасалбар нэг талдаа 177 доллар. Нэг гэм нь ихэнх нислэг тэнгэрийн аашинд захирагддаг учраас цагтаа ниснэ гэдэг өдрийн од шиг ховор гэж сонссон. Үнэний ортой. Тухайлбал, бид 2 буцаж ирэхдээ ниссэн юм. Тэгтэл бүтэн нэг өдрийг хүлээлгийн байдалтай өнгөрөөсөн юмдаг..

20171024_094050.jpg

Луклагаас хөөрөх цагаа хүлээсээр..

2800 метрийн өндөрт богино зайд гүйлттэйгээрээ дэлхийн хамгийн аюултай нислэг гэгддэг 12 хүний суудалтай энэхүү онгоцонд дахин суухыг хүсэхгүй л болвуу, миний хувьд..Ийм учраас Катмандугаас хэрхэн хөдлөх вэ гэдэг бол таны сонголтын асуудал.

Харин хөдлөхөөсөө өмнө “TIMS” гэх энэ гэрчилгээ шиг зөвшөөрлийг авах ёстой гээд Аялал жуулчлалын газар нь очиж 2000 рупи төлсөн юм. Гэтэл үүнийг замд огт шалгаагүйн дээр нэгэн аялагчаас “авах шаардлагагүй” гэж сонссон, тиймээс таны 20 долларыг хэмнэж ч магадгүй.

20171002_162131.jpg

Үүнээс гадна замд гараад 2 удаа тасалбар авна. Нэг нь Луклагаас 2000, нөгөөх нь цаана Монжогоос хөдлөхөд 3390 рупиг тус тус төлсөн. Тэгээд энэ тасалбаруудыг явах болон буцаж ирэхэд 2 цэгт шалгуулсан. Тэгэхээр Эверестийн үндсэн отог хүртэлх албан ёсны зөвшөөрлүүд гэвэл ийм зүйлс шаардагдана. Гадаад пасспортны хуулбар байхад л болох юм билээ.

За одоо, хувцас хунар, аяллын багаж хэрэгсэл гээд ямар зүйлс шаардагдах бол? гэвэл:

“Юу ч хэрэггүй”…

Гэхдээ, арай ч тийм биш л дээ. Хэхэхэ..

Гэвч над шиг ийм их ачаа шаардлагагүй л гэсэн санаа. Үнэндээ бол хамгийн чухал хэрэглэгдсэн нь үүргэвч, гутал, таяг, усны сав 4 л байсандаа. Хасах 20 хэмийн хүйтэнд тэсвэртэй гэх аяны хөнжил түрээслэн, иогынхоо гудастай, хоёр ээлжийн өмд, 4 оймс, солих цамц, баахан хүнс цуглуулаад л байсан чинь ихэнх нь илүү ачаа болж, замд хоноглосон газрууддаа өгөхийг нь өгөөд, үлдээхийг нь үлдээсээр ирсэн. Ёстой балай.

20171004_133453

Миний хувьд шорт, футболк, сандаалтай аялж яваад энд ирсэн учраас ихэнх зүйлсээ Катмандугаас худалдаж авсан. Хямд орон учраас гайгүй туссан л даа. Жишээлбэл, гутал гэхэд 50 доллар. Харин гэрээсээ шууд ирж байгаа бол бүх юмаа бэлдээд ирэх хэрэгтэй санагдсан.

За тэгээд Салеригаас байнуу, Луклагаас байнуу хаанаас ч эхэллээ гэсэн хамгийн багадаа 15 хоногийг энэхүү аялалд зарцуулна гэж тооцох хэрэгтэй юм билээ. Үүндээ тохируулан мөнгөө бэлдээ гэсэн үг.

20171015_103416_001 (1).jpg

Эверест хүрэх замын зураг

Замд хоноглох буудлуудын ихэнх нь 1 хүний 100 рупи байсан нь үнэхээр баярлууштай..1 доллар буюу манайхаар 2450 орчим төгрөг юм уу даа.

Харин хамгийн сүүлчийн хоноглох газрууд болох Лобуче, Горекшэп хоёрт 500 рупи болсон. Жуулчдын ид үеэр бол өрөө олох гэдэг Эверестийн оргилыг эзлэхээс илүү өрсөлдөөнтэй явдал юм шиг санагдсан шүү. Тиймээс дараагийн газар руугаа аль болох эрт хөдлөх нь зүйтэйг сануулъя.

20171008_133718.jpg

Хоногийн 1 долларын ор.

Ийнхүү замд явж байхад хаана ч очсон санаа зоволтгүй байж болох ганц зүйл бол “ХООЛ” байсан нь нутгийн иргэдэд талархахгүй байхын аргагүй. Нутгийн хүмүүс ялангуяа өмнө нь уулын хөтөч юмуу ачаа зөөн овоо орлоготой болсон нь хувьдаа нэг нэг буудалтай болчихсон. Тэр нь дотроо хоолны газартай. Хэрвээ тэнд нь хооллохгүй бол торгох ч эрхтэй юм гэсэн. Аргагүй л дээ 1 долларын өрөөнд хонуулж байхад 5 долларын ч болтугай орлого оруулахаас яахав. Тэглээ гээд хоолны чанар, амт, хэмжээнд сэтгэл гундуухан байна гэж үгүй. Юу ч захиаллаа гэсэн хотын төвийн рестароноос дутахааргүй амт, өнгө зүстэй байх нь гайхалтай.

20171012_184735 (1).jpg

Замд идсэн хоол, Намчэ Базаар…

Үнэ ханшийн хувьд нэг удаа хооллоход 4-8 долларыг зарцуулна гэж төсөвлөхөд хангалттай. Цагаан гаа, нимбэгтэй цай, кофе болон сүүтэй цай гэхчлэнгээр уух зүйлс ерөнхийдөө 1-3 долларын хооронд хэлбэлзэнэ. Харин цэвэр ус дээшлэхийн хэрээр үнэ нь нэмэгдсээр Горекшэпт гэхэд Катмандуд 1 литр цэвэр ус авахаас 4 дахин үнэтэй болчихно. “Ус” чандмань эрдэнэ гэдгийг утгаар мэдрэх энэ алхалтанд хамгийн зөв шийдэл нь “ус цэвэршүүлэгч бэлдмэл” авч явах. Жижигхээн хэмжээтэй яг л шахмал эм шиг учраас ачаанд нэмэрлэнэ гэж санаа зоволтгүй. 1 литр усанд 1 ширхэгийг хийн 30 минут болгон уухад айлтгүй эд. Жишээ нь бид 2 хэрэглэсэн бэлдмэлийнхээ тоогоор 18 өдрийн турш хичнээн литр ус ууж вэ гэж үзэхэд 150 орчим литр болж таарсан. Аймшигтай их уусан байгаа юм. Хэрвээ тийм бэлдмэлгүйгээр худалдааны ус авч хэрэглэсэн бол 150×1=$150 гэхээр санхүү талаас ч их хэмнэсэн байгаа биз. Тиймээс энэ бэлдмэл бол гарцаагүй хэрэгтэй зүйл. Катманду болоод Лукла, Намчэ Базаар гээд аль ч газрын хүнсний дэлгүүр, аяны хувцас хэрэглэл борлуулах цэгүүдэд “Water purification tablets” гээд байна.

Өнөөгийн нөхцөлд фэйсбүүк орохгүйгээр утсаа маажихгүй явна гэдэг тун хэцүү асуудал болсон цаг тул Эверест рүү явж байхад интернэт хэрэглэх боломжтой эсэх тухайд цухас мэдээлэл өгье.

Намчэ Базаар хүртэлх бүх газрууд WiFi-тай. Хурданд санаа зовох шаардлагагүй, зарим нь Катмандугаас ч илүү санагдсан гээч..300-500 рупи төлөн ашиглах эрхээ авна. Мөн утас, зургийн аппаратаа цэнэглэх шаардлагатай бол 100-300 рупигээр өрөөнд нь уячихна. Харин Намчэгээс цааш 600 рупигийн карт ашиглагддаг юм билээ. Хэр хурдтайг нь мэдэж амжсангүй. Сүүлийн үеийн мэдээгээр Эверестийн оргил руу явж байгаа уулчид ч дэлхийтэй хөл нийлүүлэн алхах боломжтой боллоо гэсэн байсан. Тэгэхээр интернэт бол үнэхээр өргөн тархсан газар болох нь ойлгомжтой.

Халуун ус шүршүүр гээд хувийн ариун цэвэртээ санаа тавихыг хүсвэл асуудалгүй 300-500 рупиний сонголттой харагдсан. Миний хувьд 16 хоног тэвчээд Луклад эргэж ирэхдээ усанд орсон юм. Тэгэхэд үнэн тасархай таашаалыг авсан шүү. Усанд орох, тэгээд хөлсгүй хувцас өмсөх ямар гайхалтай болохыг тэр үед л мэдэрсэндээ..

За ийнхүү дээрх мэдээлэлд тулгуурлан бэлтгэлээ хангахад ер нь дажгүй мэт бодогдоно. А тийн, бид 2 өөрсдөө үүргэвчээ үүрэн газрын зургаа бариад явсан гэдгийг санаарай. Харин ачаа зөөгч хөлсөлбөл өдрийн 10-20, хөтөч бол 25 ам.доллар орчим байдаг гэж сонслоо.

Төгсгөлд нь хэлэхэд энэхүү бичвэрийг ууланд дуртай хүн бүрт зориулж байна. Тиймээс ууланд дуртай л бол хүрэх хамгийн том зорилгоо Эверест оргилоор (8850 м)  төсөөлөхийг хүсье. Ганцхан уул ч биш, бүх талбарт “ноён оргил” гэж бий. Хэрвээ та сонирхсон чиглэлийнхээ “ноён оргил”-ыг тод харж, түүн рүүгээ тууштай явж чадвал хэзээ нэгэн өдөр эзлэх нь тодорхой гэдгийг л хэлэх гэсэн юм.

Би ууланд дуртай боловч мэдээлэл дутмаг байсны улмаас ийнхүү 30 гарсан хойноо (нас бол тоо л доо гэвч…) дөнгөж үндсэн отогт нь ирж байх жишээтэй. Гэтэл 19-хөн настай их сургуулийн оюутан охин Дэлхийн 7 тивийн 7 оргилд гарчихлаа, 80 настай өвгөн Эверестэд 3 дахь удаагаа хөл тавьлаа, хөлгүй, хараагүй гэх хүмүүс ч гарсныг сонсоод өөрийн эрхгүй сонин болж байгаа юм чинь…Ингээд бодохоор Монгол улсаас 6-хан уулчин Эверест оргилд төрийн далбаагаа мандуулсан байдаг нь бидэнд мэдээлэл маш дутмаг байснаас л тэр. Түүнээс мөнгөгүйдээ биш, чадваргүйдээ биш..гол нь зорилгогүйдээ л байсан.

Тэгэхээр өөр шигээ сонирхолтой залуучуудад, ялангуяа өсвөр насныханд хэлэхэд эртнээс Эверестийг мөрөөдөж зориосой л гэх байна. Тэгвэл 5, 10, 15 жилийн дараа ч юмуу ямар ч байсан хэзээ нэгэн өдөр тэнд оччихсон л байх болно шүү.

Том мөрөөдөж, жижгээс эхэл. 

Буудлын залуу руу яарсан учир…

2017 оны 10 дугаар сарын 20-ны Баасан гараг. №15 өдөр. Буцах замд…

Аялал, алхалтын 15 дахь өдөр эхэллээ..Буцаж яваа болохоор үнэн цоглог байна өө.

Одоо цаг 6:10. Өглөөний цайгаа 6:30-д ууна гээд хэлчихсэн тэгээд л замдаа шууд гарна даа.

Үүргэвчээ баглах сайхан ч гэлээ бүхэл бүтэн 15 хоногийн турш өглөө бүр “чухал” хувцаслах заримдаа залхмаар ч юм шиг…

Өнөөдрийн алхалт 6-7 цаг үргэлжлэх болвуу гэж бодож байна. Намчэ Базаар орох юм.

Тэнгэрт торох ч үүлгүй цэлмэг, нар мандчихсан бололтой баруун зүгийн цаст оргилууд гялтганан харагдах нь үнэхээр гайхалтай. Бага зэргийн жиндүүхэн салхитай, манайхаар намар оройн өглөө шиг л санагдана.

IMG_20171015_062453.jpg

Панбочэгээс хойд зүгийн алсын бараа.

Урьд шөнө аавыгаа, өмнөх өдөр нь эгчийнхээ охиныг зүүдлээд байлаа. Долоо, найм хоног чимээ сураггүй болчихоор дотны хүмүүс минь санаа нь зовж байгаа байх, зүүд зөнтэй гэдэгдээ..

Хэрвээ та бүхэн санаж байгаа бол өмнөх бичвэртээ “Панбочэд очоод хоноглосон газрынхаа эзэнтэй үг солихыг тэсэн ядан хүлээж байна” гэсэн байгаа даа, хэхэ.. найз залуутайгаа яваа гэхэд туйлын болчимгүй сонсогдож байгаа биз?

Тэгэхээр тэрхүү учир битүүлэг санаагаа одоо тайлбарлая. Панбочэ руу оронгуут (урдаасаа) хамгийн эхэнд шахуу, харин уруудаж яваа бол гол замын төгсгөл орчимд “Highland Sherpa resort, Pangboche 3985m” гэсэн хаягтай 2 давхар барилга, гадуураа торон хашаатай, гол барилгатайгаа залгаа намхан, уртавтар байшин үргэлжлэх нь 1 долларын өрөөнүүд. Хоолны газар нь эргэн тойрны байгалиа дээрээс тольдох мэт харсан том цонхнуудтай, ханаараа уулчдын зураг наасан, нэг талдаа бүр “1953 он” гэсэн бичигтэй модон хайрцаг, хүчилтөрөгчийн баллон, нүдний шил зэргийг тавьчихсан байх нь миний сонирхлыг татсан хэрэг л дээ. Тэгээд тэр үед тодорхой мэдээлэл авах гэтэл буудлын эзэн нь эзгүй байж таараад намайг ийнхүү эргэн яарахад хүргэсэн юм. Өөр ямар ч далд шалтгаан байхгүй шүү, ккк.

20171020_070202.jpg

Дэлхийн дээврийг зорьсон анхны хайрцаг..1953 он

Ийнхүү эргэн ирэхэд гэрийн эзэн байж таараад сонирхсон асуултандаа хариулт авлаа. Өмнө нь бодохдоо түүнийг “Цасны бар” гэгддэг алдарт Дэнзэн Норовын (Tenzing Norgay) ач юмуу гуч нь ч байж магадгүй хэмээн төсөөлж байсан гээч.

Монгол хүн гэж андуурам нэртэй энэ нөхрийг та бүхэн мэдэж байгаа байлгүй дээ. Гэхдээ яахав товч танилцуулахад 1953 оны 5 дугаар сарын 29-ний өдөр Эверестийн оргилд гарсан анхны хүн. Шинэ Зеландын иргэн Эдмонд Хиллари (Edmund Hillary) гэж уулчны хөтчөөр явсан нутгийн иргэн л дээ. Төвд гаралтай бөгөөд сайн ярьвал Монгол цустай ч болж магадгүй дуулддаг. Хэрвээ тийм бол “Монгол хүн анх удаа Дэлхийн дээвэрт хөл тавьжээ” хэмээн омогшиж, бахархаж, баярлаж болмоор байгаа биз. Гэхдээ аль 19-р зуунаас судалгаа шинжилгээ хийгдэж байсан мөн нутгийн иргэд Төвдийн талаас ч, урдаасаа Балбын талаас ч тэр Эверестийн ойр хавь нутаглаж байсан гэхээр оргилд гарсан байх магадлал өндөр. Гол нь тухайн үед баримтжуулж үлдээх боломжгүйн дээр тийм сэдэл ч байгаагүй байх гэж бодогддог. Тиймээс хүн төрөлхтний түүхэнд Дэлхийн дээврийг эзэлсэн гэдгээр энэ хоёр хүний нэр л бичигдсэн хэрэг.

За одоо гол сэдэв рүүгээ ороход, дээрх буудлын эзэн Ан Тэмба гуай, Дэнзэн Норовтой ямар ч хамаагүй байлаа. Харин хүүтэй нь гэмгүй сайхан танилууд байсан гэнэ. Эдгээр цуглуулга бол зөвхөн түүний хувийн сонирхол гэлээ.

20171020_070423.jpg

Буудлын эзэн Ang Temba Sherpa эхнэрийн хамт, голд нь би

1991 онд төрөөс гаргасан бодлого шийдвэрийн дагуу нутгийн бүх залуусыг цуглуулан Сагармата (Эверест) оргилд гаргасан юм байна. Тийнхүү үндэснийхээ анхны авиралтанд оролцсоноос хойш 20 удаагийн аяллыг зохион байгууллаа хэмээн тоомжиргүйхэн инээн зогсох түүнээс адис авмаар л санагдсан. Хөөрлийн байдалтай зургаа авахуулан “Эверестэд гарах ямар вэ?” гэхэд “цас, мөсөн дунд хэзээ, яах бол гэсэн айдастайгаар бүтэн 2 сар болдог маш хүнд ажилдаа” гэсэн юм.

Түүний цуглуулгатай холбогдуулан инээдэмтэй нэгэн явдал тохиолдсоныг хуваалцъя. Өмнө Калапаттарын оргил дээр гарчихаад эргэн тойрныг харуулдан сууж байтал нэг залуу “та 2-т нэг сонин юм үзүүлье” гээд цүнхнээсээ тун сүрхий нандигнасан боодолтой зүйлийг гаргаж ирэн задалсан нь ийм шил байв.

20171017_114817.jpg

Эверестийг Дэнзэн Норовын нүдээр харж буй нь…

Канад гаралтай тэр залууг Хумжун гэх (Khumjung) тосгонд сайн дурын ажил хийж байхад нь нутгийн өвгөн бэлэглэсэн гэнэ. Хамрын арьсан хаалт, хөнгөн цагаан хүрээтэй, нэг шил нь уначихсан гээд үнэхээр “хал үзэж, халуун чулуу долоосон” мэт харагдана. Би гэж хүн тэр залуугийн ярианд шууд итгэчихсэн ам руу нь орчих аятай ахин дахин зургийг нь аваад л гэтэл Эми: “тэр үед ийм шил түгээмэл байсан ш дээ манай өвөөд хүртэл нэг байсан” гээд ер тоосон шинжгүй. Тэгтэл нээрээ дараа нь интернэттэй золгочихоод “Анхны 2”-ынхоо зурагнуудыг сайтар ажиглатал энэ залуугийн шилнээс өөр болж таарсан, хэхэхэ…

“Эверест рүү хэрхэн явах вэ?”…

2017 оны 10 дугаар сарын 19-ний Пүрэв гараг. №14 өдөр. Буцах замдаа…

10 цаг 11 минут болж байна. Далайн түвшнээс дээш 4270 метрийн өндөрт орших Ферришэ/Ferriche гэдэг газар  ходоодоо баярлуулахаар зогслоо. Өглөө 6 цагт Горекшэпээс хөдөлсөн юм. Уруудаж яваа болохоор өгсөхдөө 2 өдрийг зарцуулсан зайг 4-хөн цагт туулчихсан гэхэд ниссэн мэт л санагдана.

Өглөөний цай гэж өчигдөр авч хадгалсан 2 ширхэг сникер, овьёосны 1 ширхэг жигнэмэгийг явдал дундаа амталсан учраас сая энд зогсоогүй бол ч хэцүүдэх шинжтэй болж явлаа. Би гэж хүн халуухан шингэн зүйлээр өглөөг эхлүүлэхгүй бол удаахан тэсдэггүй онцлогтой.

Мөн хойноос хөндий уруудахад сэрүүвтэр бага зэргийн салхитай байсан ч цүнхнээсээ зузаан цамцаа гаргахаас залхуурсаар гүрийчихсэн чинь гар бээрэхээ дөхөж..Өгсөж байгаа хэрнээ куртик, малгай, бээлийтэй хүмүүс их л харц чулуудан өнгөрөөд байсан юм. Тэгэхээр даарчихсан байж.

Замын туршид энэ аяллын талаарх мэдээллээ олон нийтэд хэрхэн хүргэх вээ гэдгийг л бодоод явлаа. “Эверест” гэхээр л маш хол, хэзээ ч хүршгүй, боломжгүй зүйл мэт бодогддог байлаа. Гэтэл тийм биш байсан. Ийм ойроос тэрхүү оргилыг харах, тэгээд бишрэх, гайхах, сүрдэх, мөрөөдөх зэрэгцэн эргэн тойрны байгальд уусах мэт баяр хөөрийн мэдрэмж гэдэг сонин юм билээ.

20171017_122325.jpg

Дэлхийн ноён оргил Сагармата, 8850м

Гэхдээ, энэ бол зөвхөн мэргэжлийн уулчид болоод азтай, одтой, адтай хэдхээн нөхдийн хийдэг аялал биш. Тиймээс, хүссэн хүн бүр энэхүү замаар явж болно гэдгийг л хэлэх гэсэн юм. Харин, “тийшээ явахад үнэтэй юу, хямд уу?” гэх мэт асуултнаасаа өмнө “би үүнийг үнэхээр хүсэж байна уу?” гэдэгт л чин үнэнээсээ хариулахыг хүсье. Хэрвээ “ТИЙМ” бол яг одоо танд 100 төгрөг байхгүй ч гэлээ хэзээ нэгэн өдөр 1000 долларыг олчихсон л байх болно. Тэгэхээр та, “тэр 1000 долларыг чинь хэзээ, хэрхэн олох уу? хурдан олох боломж юу байна?” гэж хоргоох байх. Тэгвэл, миний хариулт: “тэрхүү 1000 долларыг хэрхэн, хэзээ олох, хурдан удаан эсэхэд зөвхөн таны чин хүсэл л хариулна. Өөр хэн ч биш, ЗӨВХӨН ТА”. 

Ийнхүү өдрийн хоол болгож тахианы махтай цутан шөлөөр дотроо дулаацуулчихаад доошлов.

Мөн л гялалзууллаа..12 цаг 23 минутанд Панбочед/Pangboche ирчихэв. Уг нь эндээс 3 өдөр өгсдөг газар ш дээ. Гэтэл 6-хан цаг.

Бид хоёр энд буцаж ирэхийг тун их хүсэж байв. Байрласан газар энгийн хэрнээ маш тухтай, хоол нь амттай, хүмүүс нь сайхан, цаст оргилууд эргэн тойрон хараа булаасан, хажуугаар гол урссан, мод цэцэгс алагласан гээд өөлөх юмгүйгээс гадна рестаронд нь байх хэдэн номон дунд Эмигийн сонирхлыг татсан нэг ном байсан гэнэ. Түүнийг нь авах, миний хувьд бол буудлын эзэнтэй үг солихыг хүссэн юм.

20171019_114133.jpg

Панбоче орох зам…

Өмнө хоноглохдоо хүний 1 долларын өрөөнд (1 хүн $1) орж байлаа. Маш энгийн 1 ор, 2 дэр, 1 хөнжил, гаднаа 00-той, шүршүүргүй. Харин энэ удаа бүх энгийн өрөө нь дүүрсэн гээд дотроо 00-той өрөөнд 15 доллараар оров. “Буцаж яваа юм чинь яахав яахав нэг удаа ч гэсэн тансаглая даа” гээд дурласан номондоо халуурсан манай хүн тоосон шинжгүй.

…Үнэхээр ядарлаа…тасралтгүй 6 цаг шогшилтын байдалтай алхана гэдэг чанга байлаа. Хамт яваа хүн өндөр, урт мөчтэй болохоор өөрийн эрхгүй эрчимт алхалтанд шилжчих юм. Эндээс Ама Даблам гэх 6812 метрийн өндөртэй уулын отог руу алхах сонирхолтой явсан ч одоо бол “уул” гэж бодохоос ядрах шиг болж, цэв цэнхэр ус гилэлзсэн цав цагаан элстэй газар л санаанд бууна.

За тэгээд, маргааш өглөө Намчэ руу гараад шидчихнэ дээ, сайхан газар шүү. Энэ бүх дайрсан, хоноглосон цэгүүдээс Намчэ Базаар/Namche Bazaar л хамгийн гоё нь санагдсан. Эверест рүү алхах, авирах уулчид, аялагчдын өөрсдийгөө эрхлүүлэх, бэлтгэлээ хангах боломжтой сүүлчийн газар л даа. Банк, АТМ, дэлгүүр хоршоо, янз бүрийн буудал, баар, зоогийн газар, музей, кино ч үзчихнэ гээд жоохон хэрнээ үнэхээр хөөрхөн орчин.

20171013_083649.jpg

Намчэ Базаар, 3440м

Тэнд нэг интернэттэй золгож иргэншилд эргэн нэгдэе, утсаа маажиж хэдэн зураг, бичлэгүүдээ ч хуваалцах минь..фэйсбүүкээ санаад сүйд зүгээр ;)…

Өлсөж ядарсандаа болоод өдрийн хоолондоо төсөв хэтрүүлчихэв. Би л гэхэд ногоотой шөл, 1 бүтэн пицца. нөгөөх болохоор 1 стейк, шпагетти.

Тэгээд гэдэс аймаар дүүрсэн учраас хэтэрхий урт дугхийчихэв, 3 цаг гаруй..хэхэ. Уг нь бол ингэж идэх, унтах гэдэг тун ховор үзэгдэл юм байгаан. Ялангуяа, Эмигийн хувьд дугхийнэ гэхээр бараг 30 секундэд босоод ирдэг хүн. Би ч гэсэн ингэж иддэггүй л дээ..

Эми ч гэсэн өнөөдөр л их ядарлаа гэнэ. Хүйтэн сэрүүн нөхцөлд дуртай хүнд өндөр буурч, агаарын хэм ихсэн халуун болсны зэрэгцээ өндрийн өөрчлөлт ч нөлөөлсөн байж магадгүй. “Аргентинд очиж Андын нуруунд юм уу, Монголд Алтайн уулсад амьдрах уу?” гэлээ. Халуунд байж чаддаггүй нөхөр л дөө…