Author Archives: Chimedee

About Chimedee

Цагт баригдсан өдөр тутмын амьдралын хэв маягаас татгалзаж бусдын дунд өөрийгөө улам таньж мэдэхийг хүссэн жирийн нэгэн бүсгүй.

Наадам

2018 оны 7-р сарын 13.

Та сайхан наадав уу?

Миний хувьд энэ жилийн баяр наадам сайхан болж өнгөрлөө.

Бөхийн барилдааныг эс тооцвол…бөхөд ийнхүү сэтгэл дундуур байгаа нь “Увс”-ын гаралтай хүн түрүүлсэнтэй огтхон ч холбоогүй шүү. Үндсэндээ бол хэн нь ч түрүүлсэн хамаагүй хэрэг байлаа. Дэлхийд гайхагдах үндэсний спортоо үл тоосон ийм ч хүн байгаагүй юм аа. Харин А.Сүхбатыг зодог тайлснаас хойш л бөх харж баясах билгийн мэлмий маань хамт явчих шиг болсон нь гайхалтай ч юм шиг, гаслантай ч гэмээр…

Гэхдээ өчигдөр орой зурагт асаатай байсан болохоор үзүүр түрүү хоёрыг харж суулаа. Тэгэхэд Монгол бөхийн нөгөө сайхан бие хаа, булчин шөрмөс, уран нарийн мэх, хөдөлгөөн, авхаалж самбаа, гүндүүгүй зан төрх хааччихаваа гэж халагламаар дутуу санагдав. Сэтгэл сэргээж, хараа булаах юу ч үгүй ямар ч сонирхолгүй, зүгээр л гүзээтэй уснууд мөргөлдөөд байгаа мэт..

Баяр наадмын эхний өдөр өмнийн цэнхэр говьдоо явлаа. Явсан газраар бороо хур багатай зуншлага тааруухан байв. Тэгээд 11-нд хотод буухад өмд давхарлаж өмсөх шахуу юм болов. Тиймээс өдөр нь гадуур гарч наадамлаж чадсангүй. Харин орой нь малгай ороолт болж Сүх ахын талбай дээрх “Улаанбаатарын үдэш” цэнгүүнийг үзэв. Аль юмыг гоочлоховдээ “дажгүй” гэчихье. Хурд бол ярих юмгүй сайхан байсөөн..Цогоог ойроос харалгүй удчихаж, гоё байлаа ;)..

За, 12-нд Соёолон үзэж хийморио сэргээв. Хур бороо элбэгтэй байсны ачаар чийгтэй, тоосгүй цэвэр орчинд агийн үнэр сэнгэнэсэн агаарт гайхалтай гэж. Өнгөрсөн жил бол хар бараан маск зүүчихсэн аятай тоос шороонд булагдаж байсныг бодоход ярих юм алга. Хүн ч их байв.

37014515_10213919007541711_3742799162190594048_n

37048490_10213919008861744_8926431123429392384_n.jpg

Барианд орж буй хурдан морь, унаач хүүхдүүдийг хараад өөрийн эрхгүй сэтгэл огшин нулимс урсчихдаг юм. Ийнхүү сэтгэл гэгэлзэх нь бага насандаа морь унаж байсантай маань ч холбоотой байх.

Соёолон үзсэний дараа 00 орох гэж 1 цаг, хуушууранд дугаарлан дахин 1 цаг зогссоныг эс тооцвол энэ жилийн наадам үнэхээр өнгөтэй сайхан боллоо. Монгол хүмүүс бид ашидын билгээс амны билэг гэдэг хойно дараа жилийн наадам хүртэл соёолон шигээ хийморьлог, цог золбоотой явна гэдэгтээ итгэлтэй байна.

Харин өнөө өглөө Богд уул руугаа алхаж цэцэг ногоо алаглан, гол горхи урсаж, шувууд жиргэлдсэн тансаг орчинд бие, сэтгэл, оюунаа умдаалж авав. Шоргоолж хооллохоор авч гарсан талхаа замд таарсан хэдэн тагтаанд өгчихөв. Ингэж явах зуур дараагийн ном санаанд буучихав. “Бяцхан Гүмудагийн аялал” нэг л өдөр биежин бүтэх болноо…

Advertisements

Ганцаараа аялахад ийм л сонихон…

2018 оны 5 сарын 15-ны Мягмар гараг. БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны нийслэл Хөххотоос бичиж сууна…

Өглөө Чэндү хотоос агаараар энд ирэв. Онгоцны буудлаас такси барьсан чинь англи хэлэнд А ч үгүй, хятадаар өөр шигээ хүнтэй таарчихаж..байрлах газраа олж иртэл нэлээн юм болов ш дээ..тэгээд тухайн газрынхаа утасны дугаар юмуу нэр, хаягийг нь нутгийн хэлэнд буулгуулаад авах минь яалаа гэж бодож явлаа. Дараагийн удаа ингэж хөглөхгүй байх дахин нэг сургамж болов.

“Lemongo youth hostel” гэх буусан газарт надаас өөр хүнгүй шахам 4 ортой нийтийн өрөөнд буудлын люкс өрөө аятай ганцаараа тарвалзаж хэвтэнээ. Өмнөх шөнө Чэндүд хоноход бол аялагчид ихтэй байсан. Хүйс харгалзахгүй орох 6 ортой өрөөнд ороход бүгд эзэнтэй гээд бодохоор Чэндү бол аялагчдыг татдаг газар шиг санагдсан. Аргагүй ч байх Сичуань болон хил залгаа Юнань мужуудыг хамгийн сайхан байгальтай үзэх зүйлс ч ихтэй гэдэг.

Сүүлийн 2 өглөө эрт босож нойр жаахан дутуу яваа болохоор энэ газрын нам гүм байдлыг боломж болгон сайн ашиглах минь..

Өмнө хэд хоносон Дали хотоос хойшоо Лижиань, Шангри-Ла гээд явах тухай бодож байтал гэнэт том төсөл хүлээн авч би Монгол руугаа яаралтай буцахаар болж нөгөөх маань буцаад Тайланд явсан юм. Тэр цагаас хойш Гуаньюэнь гэх хотод сурдаг дүү дээрээ очиж 3 хоночихоод ийнхүү цөөн хэд хоног ганцаараа явж байна. Ганцаараа явах ч сайхан шүү..

Чэндүд хонодог орой нэгэн хөгжилтэй юм тохиолдов. Иймэрхүү зүйл бол ганцаараа явахад түгээмэл байдаг л даа, хэхэ..эсрэг хүйсийнхний хараанд онилогдож элдэв дотно яриа, харилцаа үүсгэх бол залуу насанд байх л явдал гэж боддог. Харин энэ удаа өөрөө ч сайн мэдсэнгүй өнгөрөөчиж.

Тэгэхээр юу болсон бэ гэвэл,

Өчигдөр өдөр Гуаньюэнь хотоос Чэндүд буугаад хоноглох газраа ирж ус цасанд орж төвхнөчихөөд гадагшаа гарах санаатай ойр зуурын мэдээлэл хайн утсаа ухаж байтал нэг залуу хажуугаас “Англиар ярьдаг уу?” гэхээр нь “мэдээж” гээд инээтэл яриа үүсэн, дэлхийн бөмбөрцгийн нөгөө тал хөл бөмбөгийн эх орон Бразил улсаас ирсэн хүн болж таарав. Удалгүй цаанаас эр, эм нийлсэн 10-аад залуус ирж нийлэн зохион байгуулалттай хотын аялал гэсээр гарч одов.

Тэднийг явсны дараахан 2 ширээний цаана сууж байсан өнгөт арьстай залуу “Чи хятад биш шиг харагдах хаанаас ирсэн бэ?” гэж яриа өдөн дөхөж ирлээ. Тэгэхээр нь “Яагаад тэгж бодов?” гэтэл “чиний хувцаслалт байгаа байдал чинь өөр байна..хятад охидууд сонин эрээн мяраан даашинз, юбка бас өндөр өсгийт гээд л..” гэх сайхан үгэнд нь урамшсан хүн “хэхэ тийм үү Монгол”  гээд үнэнээ хэлтэл өө ваув болоод л жигтэйхэн баярлаад явчихлаа. Өөрөө болохоор Марокко гаралтай Англи улсын иргэн, Хятадад ялангуяа энэ хотод сүүлийн 3 жил дараалан ирж байгаа гэхээр нь Хятадын талаар ямар бодолтой явдгийг нь сонирхоход “маш сонирхолтой, жинхэнэ амьдрал өрнөдөг газар шиг санагддаг Европын өндөр хөгжилтэй гэгдэх улсуудтай харьцуулахад..тэнд бол өсөлт хөгжилт гэж байхгүй, үхмэл уйтгартай нэгэн хэвийн байдал” гэж хариулав.

Иймэрхүү ойр зуурын яриа өрнөсөөр нэлээн удчихав. Тэгээд маргааш явах учраас гадуур гарах хэрэгтэй гэсээр би хөдлөв.

Чэндү хотын төвөөр энэ юу вэ, тэр ч гоё юм, энэ хятадууд нээрээ хийж үйлдвэрлэж амьдарч чадаж байна шүү гэж ангайсаар явтал шөнийн 10 болчихож, өглөө эрт нислэгтэйгээ санан эртхэн нойр авах хэрэгтэйгээ бодон бодон эргэн иртэл нөгөө англи залуу манай өрөөний хажууханд байх хүлээлгийн танхимд сууж байна. Дахин жаахан ярьж дараа энүүгээр явбал таарах байлгүй энэ тэр гэж фэйсбүүк хаягаа солилцон салцгаав.

Өглөө 5-д нисэх явах байсан тул 4.30-д босоод 00 ортол нөгөө залуу бас тэнд харагдлаа, жаахан яарсандаа болоод анхаарал хандуулах боломж байсангүй тэгээд гарахдаа баяртай гэчихээд онгоцны буудалд ирж интернэтэд холбогдон фэйсбүүкээ шалгаж байтал ийм захиа бичсэн байжээ…

Hey, I was thinking would you say it is strange that I’m so attracted to you? I love how full of life you are, I knew when I first saw you. I feel like being in one location on Earth at the same time for only one day. That we should explore this moment. Regardless of the future, I want to…

How to express this. Would be like a 3.15am shower together today before we start our days. What do you think? Soo wild and direct I know but just like beauty is…

Тэгээд намайг гарч ирнэ гэж бодоод л шөнөжингөө тэнд хүлээж хоносон нь тэр байж хөөрхий, хэхэ…эрэгтэй хүмүүс гэдэг хэтэрхий өөртэй итгэлтэй амьтад шүү.

Найз залуудаа хэлтэл “чамаар бахархаж байна” гээд байгаамаа ккк.

Та бүхэнд иймэрхүү явдал тохиолдож байсан бол хуваалцаарай 😉

 

 

 

Хятадад ядарсан шалтгаан…

Эрх чөлөө үгүйлэгдэж, тэвчээр шалгадаг газар хөл тавиад 3 хонолоо…хүний олон, тамхины утаа, бохир заваан байдлаас нь бултаж явахад бас л тэсвэр, ур чадвар шаардагдаж байна гээч..энэ бол мэдээж Хятад.

Өмнөд хөршийнхөө баруун урд талын хязгаар нутаг болох Юнань мужийн Дали хотод өнгөрөгч 2-р сард ирэх бодолтой явж байтал гэнэтийн шаардлагаар шууд нутаг буцаж таарсан юм.

Харин энэ удаа товлосон ёсоор зорин ирэв. Гэтэл эдгээр өдрүүдэд “Хөдөлмөрчдийн баяр” гэх үндэсний баяр нь болж таараад 7 хоногийнхоо амралтыг гайгүй газар өнгөрөөхийг бодсон дотоодын аялагчид нь шавчихсан хөл гишгэх зайгүй шахам үнэн бужигнаж байна.

Түм түжигнэж, бум бужигнасан Тайландад сар шахам болоход ямар ч асуудалгүй (зарим өдрийн халууныг эс тооцвол) байсан хэрнээ энэ хэсэгхэн хугацаанд аймаар ядарчихсан санагдана. Өчигдөр ийнхүү ямар ч идэвхгүй бие сулбайгаад байхаар нь сарын тэмдэг дөхөж байгаа аргагүй гэж бодон чимээгүй байтал дэргэдэх хүн маань ч гэсэн дуу шуу муутай харагдлаа.

Тэгэхээр нь “ямар сонин юм бээ ядраад байхын” гэтэл “харин тийн нэг л сонин” гэснээр хоёулаа адил байгаагаа мэдэн учир шалтгааныг нь тодруулахад ийм байлаа.

  1. Цаг агаарын байдал, газар нутгийн онцлог

Далид ирсэн орой бороотой байсан юм. “Хувьтай хүн хурнаар” хэмээн баярлаж байтал түүнээс хойш цэнхэр тэнгэр, цэлмэг нарыг хардаггүй ээ. Байнга үүлтэй, ийм саарал тэнгэр дээрээс унах нь уу гэлтэй байхаар сэтгэл санаа ч дагаад бүүдийчив бололтой. Агаарын хэм өдөртөө 21, 2-той өглөө, оройдоо сэрүүн талдаа өмд цамцандаа аль хэдийн орчихсон, ороолт зүүх нь холгүй явна. 30 гарсан халуунд шорт, футболктой тарвалзаж, хүйтэн усанд булхаж явсан өдрүүдээ санагалзаад эхэлчихсээн..

Түүнчлэн, далайн түвшинд шахам байсан Бангкокоос 2500 метрийн өндөрт ирсэн нь биед тодорхой хэмжээний өөрчлөлт орж, ядарч сульдахад нөлөөлсөн нь мэдээж.

20180502_111933.jpg

Үүл суунагласан Каншан уулын нэг хэсэг

2. Хөл хөдөлгөөн, дуу чимээ

Тайландаас гарах хугацаа тулчихсанаас Күнминь хот руу шууд нисээд тэндээсээ автобусаар наашилсан нь тавдугаар сарын эхээр тохиох энэхүү баярын өдрүүдтэй нь яг зэрэгцэж таарав. Судалгаа муу хийн, болгоомж дутсанаас тийнхүү “Хятадаар аялах бол үндэсний баярын өдрүүдээс нь зайлсхийгээрэй” гэх алтан дүрмийг зөрчсөндөө олны хөлд муужрахаа шахан горыг нь амсаж байна.

20180430_125309.jpg

Дали, БНХАУ

Үнэндээ бол олон бужигнасан, дуу чимээ хөл хөдөлгөөн ихтэй газраар анх удаа явж байгаа ч юм биш л дээ..

Тухайлбал, Тайландад байхад тэндхийн шинэ жил болох “Сонкран-Усны баяр” тохиож 3 өдөр, 4 шөнө дараалан үүнээс ч илүү хүнтэй тачигнаж байхад ядралгүй, улам л цоглог гялалзаад байсан.

30714408_10213315312449711_4596069435734753280_n

Бангкок, Тайланд

Гэтэл энд эсрэгээр, нэг л өөр..“хүн биш цэрэг” гэдэг шиг “аялагчид биш Хятадууд” гэчихмээр. Гэвч ингэж хэлснээрээ рэсист санааг огт агуулаагүй шүү, зүгээр л хөндлөнгийн нүдээр ажиглагдсан байдал. Хятадаар явж байсан та бүхэн ч миний хэлэх гээд байгаа далд санааг гадарлаж буй байлгүй..

3. Тамхи, бохир заваан байдал

Чанга ярианд нь чих хөндүүрлэхийн зэрэгцээ зогсоо зайгүй баагиулах тамхины утаанд нь нүд хорсож, толгой дүүрээд ирэх..мөн тэр нус цэрээ хаях зуршил нь үнэн хэцүү хэцүү, ард урдуур нь гарахдаа болгоомжтой л байхгүй бол гах гух, шал пал гэх чимээ хаа сайгүй.

Олон хоног үргэлжлэх баярын өдрүүдээ далимдуулан хөдөө орон нутаг, алслагдмал газруудаас хүн ихтэй байгаадаа ч ийн зах замбараагүй байж магадгүй сонсогдох. Түүнээс биш уул усаар хүрээлэгдсэн сайхан байгальтай, эртний арвин баялаг үүх түүхтэй, олон ястан угсаатны төлөөлөл сүлэлдсэн гээд Хятадын аялал жуулчлалын гол цэгүүдийн нэг, гадны аялагчдын зорин ирдэг чухал газар гэх.

Ийнхүү дээрх байдлаар гол шалтгаануудаа жагсаан эцэст нь нүд хужирлачих гайгүй залуу ч харагдахгүй уйтгартай юмаа гэснээр баахан инээлдэж сайхан болов.

Юутай ч дараа дараагийн аялагчдадаа зөвлөхөд ийм олон бужигнасан үеүдээс нь холхон яваарай!

Харин энэ Дали хотод юу үзэж харах, ямар газар болохыг одоохондоо сайн мэдрээгүй учраас хэд хоногоос дахин бичвэр оруулах байх гэж найдна. Мөн ирэх 7 хоногоос хөл хөдөлгөөн намжиж автобус унааны хүрэлцээ гайгүй болонгуут хойшоо Лижиан, Шангри-Ла гэх газрууд руу ч явах төлөвлөгөөтэй.

Ядаргаа тайлагдаад ирэнгүүт илүү идэвхтэй байж сонирхолтой мэдээ мэдээллээ харамгүй хуваалцанаа…

 

Харин, ТА юу гэж бодож байна?…

За маргааш Тайландыг орхихоор боллоо.

Монгол улсын иргэд 30 хоног визгүй байх эрхтэй хугацааг бүрэн утгаар нь ашиглалаа. Дөрөвдүгээр сарын 2-нд орж ирсэн гэхээр 3-хан хоног үлдтэл энд тарвалзчихсан байж таарлаа..

Уг нь өглөөхөн Бангкокт ирсэн юм чинь ганц нэг хоногийг кино мино үзсэн шиг өнгөрүүлье үү гэтэл дараагийн цэгтээ очих унааныхаа зардалд уягдчихав.

Дараагийн очих газар гээд өмнөд хөршөө онилчихсон байгаан..манай хүн Күнминь мужийн Дали гэх жижиг хотод хэсэг хугацаанд амьдарсан гэнэ. Тэгээд түүний хэлэх нь “хятад их сайхан орон, үзэсгэлэнтэй газрууд зөндөөтэй бас эмэгтэйчүүд нь хүчтэй, царайлаг, орондоо гаргууд, харин эрчүүд нь копидцон мэт ялгагдах юмгүй маанагууд..” гээд их ялгавартай ханданаа хөөрхийст…

Өмнөх аяллуудаа эргэн харахад би ч гэсэн өмнөд хөршөө муулахгүй ээ..нүд алдаж, сэтгэл хөдлөм газрууд зөндөө байсан, тусч эелдэг нөхөрсөг хүмүүстэй ч олон таарсан.

Тиймээс гэртээ харих замдаа буугаад мордохыг зорьсон нь энэ.

Маргааш өглөө энд (Бангкок)-ээс Юнань мужийн Күнминь хот нисэхээр онгоцны тасалбараа авчихсан. Үнэнч хамтрагч ЭйрЭйжэ (AirAsia) маань энэ хооронд 3 цаг 20 минутын нислэгийг 109 доллараар хийдэг юм байна. Хоног тулгаж захиалаад үнэ нь нэмэгдсэн эсэхийг мэдэхгүй юм ямар ч байсан хойшоо-урагшаах 7 хоногуудтай нь харьцуулахад хамгийн хямд нь энэ байлаа. “Явъя” гэж бодож байсан “Майн нэг”-ний өдрөө гээд хартал бүр хоёр дахин өсчихсөн харагдсан шүү.

Гадаа бороо хувин хувингаар цутгаж байгаа мэт асгасаар “айдгаа авдрандаа хийх” гэгчээр билетээ авчихсан бид хоёр ёстой жаргаж суунаа…

Би, дуртай трансуудаа сонсонгоо энийг бичээд, нөгөөх болохоор шүтдэг баатруудынхаа талаарх бичлэгүүдийг үзсээр..өнөөдөр бүр ч уянгын халилтай харагдах..учир нь Бенито Муссолинигийнх нь тэнгэрт хальсан өдөр нь байж таарлаа. “Үнэхээр агуу удирдагч дахин давтагдашгүй баатар, аль ч талбарт жинхэнэ эр хүн байсан юм. Наад захын жишээ гэхэд амраг хосуудыг өдөрт дор хаяж 2 удаа сексдэж аз жаргалтай байж олон хүүхэдтэй өнөр өтгөн гэр бүл болохыг маш их ухуулан дэмжиж өөрөө ч ийн хэлснээ амьдрал дээр үлгэрлэн үзүүлж олон эмэгтэйтэй “зайтай” эр явсан гэнэлээ” гэх..

Тийнхүү италийн фашист намын лидер эрхмийн “алтан сургууль”-ийг таашааж сууснаа сэдэв гэнэт цааш задарч эрчүүдийн эрхтний тухай болоод талийлаа хэхэ..тэгээд “хамгийн том “….”-тэй эрчүүд хаагуур төвлөрч байна вэ?” гэх жагсаалтыг гаргав. Тивээр нь гэтэл,

1. Африк,

2. Өмнөд Америк,

3. Европ,

4. Австрали+Шинэ Зеланд+Номхон далайн арлууд

5. Ази гээд манай тал хамгийн жижигтэйгээр сүүл мушгичихав.

“Харин, Ойрхи Дорнодын ислам шашинтнуудыг Африктай дүйцүүлж бараг болно шүү их том, бас энэтхэгийг тойрсон Өмнөд Азийг тусад нь авч үзвэл зохино нийтлэг Азичуудаас бол хамаагүй илүү, Малайз мөн адил, Орос бол тэр чигтээ Европ гэсэн үг. Араб эрчүүд хамгийн чалх сайтай нэг дор 10 хүртэл тавих тохиолдол байдаг гэсэн. Европоос бол Итали эрчүүдийг №1 гэдэг, харин Азиас хамгийн жоохон хариугүй юмтайчууд нь Япон, Хятад, Вьетнамчууд байх аа” гэж нэмэлт тайлбар өгөв.

Ойрын үед Африкийг их сонирхоод байгаан дараагийн төлөвлөгөө Кени, Эфиоп, Танзани, Конго, Ангол гэхчлэн өрнөж магадгүй л санагдах. Тус тивийн зүүн хэсэг Адений булангийн Сомали, Эфиоп, Эритрэй, Жибут гэх 4 улс цагтаа Италийн колони байсан учраас “ах аа эгч ээ” болоод их сүрхий ханддаг гэлээ. Манай хүнийг Сомалид энхийг сахиулагчаар байхад нэг ахмад нь алга болчихсон чинь нутгийн тосгонд очоод хэдэн эхнэр тойруулчихсан нутгийн шимийн юмаар халчихсан жаргаж суусан гээд элэг татаачихав.

Харин, ТА юу гэж бодож байна? Энэ жагсаалттай санал нийлэх үү? 

Эрх чөлөө

Стейк эрж яваад бургер кинг-д орж суунгаа Эми хэд хоногийн өмнө “чөлөөт тэврэлт” гэсэн бичиг барьчихсан зогссон аялагч өвгөнийг Та Пей (Tha Phae gate) хаалганы дэргэд дахин харсан тухайгаа ярив.

20180419_232129.jpg

Итали, Канад, Филиппин, Хятад, Монгол

Тухайн үед хажуугаар нь өнгөрөх гэхдээ гэнэт хэзээний танил мэт санагдахад эргэж очоод “сайн уу та, сайн явж байна уу?” гээд тэврэлдэхэд сэтгэл маш хүчтэй хөдөлж бараг л нулимс гарахаа шахсан нь сонин мэдрэмж…

Одоо ч гэсэн тэнд байгааг сонсонгуут улам илүү ярилцах юмсан гэх хүсэл төрөв. Италиас гаралтай, 4 жил гаруй дугуйгаар дэлхийг тойрч яваа гэдгээ цухас дурьдаж байсан хүн.

Өдий насны хүн удаан хугацаанд ийм аргаар аялж явна гэдэг бол амьдрал, аялалтай холбогдох сонин хачин үүх түүх, адал явдал, туршлага, сургамж болоод амьд явахад талархах, харамсах зүйлс гээд залуус бидэнтэй хуваалцах, захиж сургамжлах мэдлэг мэдээллээр арвин баялаг байж таарна гэж бодогдоход гараад гүйчихмээр санагдаж суув.

Учир нь иймэрхүү олон жил аялчихсан хүмүүстэй ярилцаж туршлага, сургамжаас нь бүрэлдсэн бүтээл гаргах юмсан гэх бодол хэзээнээс толгойд эргэлддэг болсон.

Тэгээд энэ бодлоо Эмид хэлтэл хүн бүр харилцан адилгүй шалтгаантай замд гардаг байхаа. Гэхдээ нийтлэг үндэс нь “эрх чөлөө”-г хүсэмжлэхдээ тухлаг орчноо орхиж чаддаг болвуу..соёлт хөгжингүй гэх ертөнц бол хүнийг утгаар нь боолчилж чаддаг систем. Тэрхүү нийгмийн урхинд нэг орчихвол жинхэнэ эрх чөлөөг мэдэрнэ гэдэг хэцүү. Элбэг дэлбэг юугаар ч дутагдахгүй гайгүй амьдраад, болоод байгаа юм шиг хэрнээ л өрнөөс өр, цалингаас цалингийн хооронд шогшсоор байгаад насыг барах төгсгөлгүй тойрог.

Түүний ийнхүү хэлэхийг сонсоод “нээрээ л тийм шүү” гэж бодогдов. Миний хувьд байрны лизинг, банкны өр байхгүй тулдаа л цалинд торгогдсон тогтмол ажилд уягдахгүйгээр хүссэн үедээ хаа нэг тийшээ ухасхийчих боломжтой амьдарч байгаа нь үнэн.

Тэглээ гээд хүн бүрийг аял гэж шаардах гэсэнгүй. Энэ бол бие хүний сонголтын асуудал. Сонголт хийх боломжтой байна гэдэг нь өөрөө эрх чөлөө юм. Би хувьдаа эрх чөлөө гэдгийг “хэнээс ч хамааралгүйгээр зөвхөн чин сэтгэлээсээ хүссэнээрээ бие даасан шийдвэрүүдийг гаргаж, зорьсноо биелүүлэх хязгааргүй боломж” гэж ойлгодог.

Харин үдийн нар шиг зуурдхан амьдралд мөнх бус зүйлийн төлөө хүсээд ч эргэж олдохгүй цаг хугацаагаа дэмий үрж, бие-сэтгэлээрээ боолчлогдохвий гэдгийг хааяа ч болов анзаарч байгаарай гэсэндээ ийнхүү эрээчнэ.

Хаврын синдром

2018 оны дөрөвдүгээр сарын 26. Пүрэв гараг. 15:00

Бараг 7 хонохоо шахсан Пайгаас дөнгөж сая Чиань Майд (Chiang Mai) эргэн ирлээ. Анх тийшээ явахдаа “ганц хоноод л тэндээсээ шууд Бангкок буцчихъя” гэж байсныг бодвол их удчихаж, цаг хугацаа гэдэг ч харвасан сум шиг өнгөрөх…

Тайландад байх 30 хоногийн эрх төд удалгүй дуусах шахсаныг санагалзан ийнхүү шуурхайлахад хүрэв. Халууныг нь гайхсаар байгаад л сар болчихоо шахав энэ улсад.

Бангкокт очоод Хятадын Юнань мужийг зорих төлөвлөгөөтэй байгаа. Одоо нэгэнт хоног тулчихсан учраас Күнминь хот руу нисэж таарах нь. Мөн өмнө нь энэ чиглэлд Лаосоор дамжин газраар хоёр гурван удаа явчихсан болохоор сонирхолгүй ч санагдана. Нөгөөтэйгүүр хамт яваа хүн маань пасспортныхоо хуудсыг хэмнэе гэх нь ч зүйтэй дуулдана.

Аялагчдын “диваажин” гэгддэг Пай руу хөдлөхөөсөө өмнө сэтгэл санаа маш тавгүй байснаас үүдэн тийнхүү хаа нэг тийшээ зугтаамаар санагдаж “тэнд ганц л хоноё” гэж бодож явав. Гол шалтгаан нь би гэж хүн ямар ёр нь хатгасан юм бүү мэд гэнэтхэн л үсээ богиносгоод хаячихсан. Зүгээр ч нэг богино биш бүр халимаг яг л эрэгтэй засалттай гэмээр. Тэгээд үүнээсээ болж гутраад, сэтгэл санаа гэж авах юмгүй, бүх юм миний эсрэг эргэцэн мэт хэд хоног ёстой муухай байв. Үс сайхан бол зүс сайхан гэдэг зүйр үгийг голдоо ортол мэдрэх шиг..

Өөртөө сэтгэл дундуур болохоор юунаас ч таашаал авч чадахгүй, хажуу дахь хүндээ ч хүйтэн хөндий болоод харилцаа ч явуургүй мэт санагдаж эхэлсэн, нэг л сонин. Харин нөгөөх маань “үс чинь өөрчлөгдөж сэтгэлд хүрэхгүй болсон нь үнэн ч гэлээ чамд өөр шалтгаан байна урьдынх шигээ бай л даа” гэсээр..

Харин Пайд очсоноор байдал арай дээрдэв. Өөрийнхөө сул тал дээр анхааралгүйгээр шинэ зүйлсээр өөрийгөө сорин завгүй байлгасанд учир орших шиг боллоо . Дугуй унаж, усанд сэлэхийг оролдон, happy shake гэх сонин ундааг ч туршиж үзэх зэргээр зугаатай байснаас хуучин хэвэндээ орох замдаа шуудрах төлөвтэй.

Юун дээр илүү төвлөрч бодол санаагаа жолоодож буйгаас бүх зүйл шалтгаалдаг гэдгийг мэддэг хэрнээ л хэд хоног элий балай юм шиг явав…

Ахин тэгж гэнэдэхгүй юм шүү гэж бодсоор…:)

Урт хүзүүтнүүд

Дэлхийн хамгийн урт хүзүүтэй эмэгтэйчүүдтэй хоёр дахь удаагаа таарлаа. Амьдардаг тосгоноор нь орж, хийдэг гар урлалын зүйлсийг нь сонирхон, ганц нэг асуулт асуунгаа хамт зургаа татуулах зэргээр маш ойроос харж, харьцсан гэсэн үг..

Одоогоос 4 жилийн өмнө гэж ярих нь дээ 2014 оны намар Зүүн Өмнөд Азиар үргэлжлүүлсэн ганцаарчилсан үүргэвчтэй аяллаа хийж явахдаа Мьянмар улсын нутаг дэвсгэрт эдгээр бүсгүйчүүдийг анх удаа харж байлаа. Тэр талаарх мэдээллийг сонирхвол “Аялахын тулд баян байх хэрэгтэй юу?”  номонд “Төсөөллөөс эрс өөр Мьянмар” нэртэй оруулсан байгааг дуулгая. Энэ улсын талаарх мэдээлэл хомс байсан болохоор нээрээ л төсөөлснөөс тэс өөр байж билээ.

Харин энэ удаа Тайландын талд тэдэнтэй уулзав.

31189706_10213379056403270_6101694079890882560_n.jpg

Кэрин буюу Пэдаунчуудын дийлэнхи нь Мьянмар улсын Каяан мужид, цөөн хэсэг нь Тайландын хил залгаа нутагт оршин суудаг. Үндсэндээ бол Мьянмар улсаас гаралтай угсаатны цөөнх. 1980-аад оны сүүлээс 90-ээд оны эхэн үе хүртэл үргэлжилсэн улс төрийн тогтворгүй байдал, цэргийн дэглэмийн элдэв хавчлага дарамтаас зугтаж Тайланд руу нэвтрэхдээ хоёр улсын хилийн зааг нутаг болох Май Хон Сон (Mae Hong Son)-д суурьшсан дүрвэгсэд гэдэг.

“Пэдаун” гэдэг нь урт хүзүүт гэсэн утга илэрхийлдэг. Кэрин эмэгтэйчүүд зэс цагаригийг гартаа, шилбиндээ, бүсэлхийдээ ч хийдэг бөгөөд тэдний энэхүү гоёл чимэглэлийн хүндийн жин нь 10 кг ч хүрэх тохиолдол байдаг гэнэ.

Инээж байгаа ч нэг л оёнготой юм шиг сул дорой харагдах тэднийг Тайландын зүгээс эргэн гарахыг шаардаагүй ч албан ёсны бичиг баримт олгодоггүй, ажил хийх боломжгүй, өөр тийшээ явж чаддаггүй тэгэхийг ч зөвшөөрдөггүй, хүүхэд багачуул нь сурч боловсрох нөхцөл, боломжоор маш хомс, хилийн цаана байх ах дүү нартайгаа уулзах хүсэлтэй ч мөнгө санхүүгийн дутмагаас явах хүсэл хязгаарлагддаг гэлээ. Тиймээс орлого олох ганц суваг нь хүзүүн дэх энэхүү “дөнгө”-өөрөө аялагч, жуулчдын анхаарлыг татаж хэдэн батт олдог бололтой.

31225799_10213379056523273_6619748332145213440_n.jpg

Саваагүйтэн 15 цагаригтайг нь зүүж үзэхэд бараг 2-3 кг болвуу гэж санагдсан. Их хүнд юм билээ..тэгэхээр яаж унтаж амардаг байнаа гэж гайхмаар бүр..

Тэгэхээр, энэ цагирагийг 5 наснаас нь эхлээд 9 насанд 13 цагираг буюу 4 килограмм, 17 насанд нь 16 цагирагны 6 кг, 20 насанд нь 8 кг-ийн 24-25 цагираг хүртэл нэмдэг гэж харлаа. Өөрийн эрхгүй хүзүү өвдөх шиг…ийм хүнд болохоор тухайн эмэгтэйн мөр, цээж, нурууны ясыг доош нь дарж, толгой өргөгдөн хүзүүний яс нь нарийсчихдаг тул авах л юм бол хүзүү нь хугарах аюултай байдаг гэсэн. Тиймээс нэг л зүүж эхэлсэн тохиолдолд авна гэж бодолтгүй…бас л хэцүүхэн ёс заншил байгаа биз.

Зүүж эхэлсэн шалтгаан нь янз бүр яригддаг юм байна. Тухайлбал: нэгэн домгоор Пэдаунчууд маш баян чинээлэг амьдралтай байжээ. Амьдралын чинээлэг байдалдаа ташаарсан нөхдүүд ажил хийх нь байтугай бурханд мөргөхөө ч бүр больжээ. Үүний гайгаар, түүнд хорссон “бурхан” тэдний эмэгтэйчүүдийг устгахаар эрэгтэйчүүд нь гадуур ажилд явсан хойгуур араатан баруудаа явуулж, бүсгүйчүүдийг нь багалзуурдуулан хөнөөлгөдөг байжээ. Үүнээс болж эмэгтэйчүүдээ тэр аюулаас хамгаалахын тулд хүзүүнд нь зэс цагариг хийдэг болсон гэнэ. Нөгөөтэйгүүр өөр омгийн эрчүүд хулгайлахаас болгоомжилж муухай харагдуулах ч зорилготой гэхэд эсрэгээр урт хүзүүтэй тусмаа хөөрхөн ч гэх, бас домгийн амьтан “луу”-тайгаа төстэй болох гэсэндээ зэргээр итгэхэд бэрх зүйлс яригдах. Тиймээс иймэрхүү үлгэр туульсийн шинжтэй таамаг олон байхад яг яагаад, хэдийнээс зүүж эхэлснийг чөтгөр л мэдэх бололтой, юутай ч ямар нэгэн учир шалтгаан байж л таараа…

Эр, эм гэлтгүй “ХҮН” бүрийн таатай, тааваараа байх боломж, нөхцөл, сонголтыг үгүйсгэсэн элдэв зан үйл, уламжлал, соёл, амьдралын хэв маяг бага байгаасай л гэж хүсэх юм даа…